'చిల్లర దేవుళ్లు' చెబుతున్న నిజాలు-3

(సెప్టెంబర్ 10 తరువాయి)
"అయితే తమ తెలుగు కొంత కాలానికి ఉర్దూగా మారేట్లుంది. ఆంధ్రోద్యమం ఎలా ఉందండీ?"
"రాజ్యం తురుష్కులది. ఉర్దూను అభివృద్ధి పర్చడం వారి లక్ష్యం. అందుకే 3.10.1918న ఉస్మానియా విశ్వవిద్యాలయం ప్రారంభించబడింది. ఇక్కడ నాల్గవ తరగతి వరకు మాత్రమే తెలుగు. ఏడవ తరగతి దాకా తెలుగు రెండవ భాషగా ఉంటుంది. ఆ తరువాత చదువంతా ఉర్దూలోనే. విద్యావంతుల సంఖ్య వేయింటికి 82. అందులోనూ తురకల్లో 59 మంది కాగా, హిందువుల్లో 23 మంది. ప్రజాహిత కార్యాల్లో అభిరుచి కలవారంతా మహారాష్ట్రులే.
"తెలుగువారిలో విద్యాధికుడు ఎక్కడైనా వెక్కిరించినట్లు కనిపించినా, హైదరాబాద్ తన నగరమనీ, తెలుగు తన మాతృభాషా అనీ సాధారణంగా భావించడు. అతని వేషభాషల్లో ఆంధ్రత్వం వెదకాల్సి ఉంటుందని చెపితే సరిపోతుంది. తెలుగువారికి తమ భాషను గుర్తుకు తేవాలనే ఉద్దేశ్యంతో 1.9.1901 నాడు రెసిడెన్సీ బజార్‌లో శ్రీకృష్ణదేవరాయాంధ్ర భాషానిలయం స్థాపించబడింది. అందుకు కారకులు నాయని వెంకటరంగారావు బహద్దుర్‌గారు, కొమర్రాజు లక్ష్మణరావుగారు, రావిచెట్టు రంగారావుగారు.
"11.11.1922న కార్వే పండితుని అధ్యక్షతన నిజాం రాష్ట్ర సంఘ సంస్కార మహాసభ సమావేశమైంది. అధ్యక్షులు కొంత ఇంగ్లీషులోనూ, కొంత మహారాష్ట్రలోనూ మాట్లాడితే తెలుగువాళ్లమైన మాకు మనస్తాపం కలిగింది. శ్రీ అల్లంపెల్లి వెంకట్రామారావుగారు ఒక ఉపన్యాసం తెలుగులో ఇవ్వపోగా, సభాసదులు, ముఖ్యంగా మహారాష్ట్రులు - చప్పట్లు చరిచి ఉపన్యాసకుడు ప్రసంగం ఆపుచేసి కూర్చొనేట్లు చేశారు. తెలుగువాళ్లు సభ ముగియకముందే వెళ్లిపోయారు. తెల్లవారి ట్రూపు బజారులో టేకుమాల రంగారావుగారి ఇంట్లో పదకొండుగురం ఆంధ్రులం సమావేశమై నిజాం రాష్ట్రాంధ్ర జన సంఘం స్థాపించాం. నిజాం రాష్ట్రంలోని తెలుగువారిలో పరస్పర సహానుభూతి కలిగించి, వారి అభివృద్ధికోసం ప్రయత్నించడం, సంఘాలను స్థాపించడం దాని ముఖ్య ఉద్దేశ్యాలు."
"అయితే రాజకీయ లక్ష్యాలేం లేవన్నమాట."
"నిజాం రాష్ట్రపు రాజకీయాలు విచిత్రమైనవి. ఇక్కడ పోలీసులు రాక్షసుల్ని తలతన్నినవారు. 1919లో ఒక ఫర్మానా ద్వారా నిజాం నవాబు ఎగ్జిక్యూటివ్ కౌన్సిలును విస్తరింపజేస్తే అందుకు కృతజ్ఞత తెలియజేయడానికి జరిగిన సభలే ఈ రాష్ట్రంలో మొట్టమొదటి సభలు. భారతదేశంలో వ్యాపించిన ఖిలాఫత్ ఉద్యమం హైదరాబాదుకు కూడా వ్యాపించి 20, 25 వేల మందితో బహిరంగసభలు జరగడం ఇక్కడ మామూలైపోయింది. హిందూ ముస్లిముల ఐక్యం బలపడ్డం చూసి ప్రభుత్వానికి కన్నుకుట్టింది. హిందువులతో కలిశారనే నేరానికి కొందరు ముస్లిం యువకుల్ని అరెస్టు చేసి మన్ననూరు పంపడం జరిగింది."
(ఇంకావుంది)

'చిల్లర దేవుళ్లు' చెబుతున్న నిజాలు-2

మొదట 'చిల్లర దేవుళ్లు'లో దాశరథి రంగాచార్యగారు ఏం రాశారో చూద్దాం. ఆ తర్వాత అందులోని విషయాల్ని చర్చిద్దాం...
 
సారంగపాణి హైద్రాబాదు స్టేషనులో దిగాడు. ఏదో తురకదేశానికి వచ్చినట్టనిపించిందతనికి. ఎటు చూసినా తెలుగు అక్షరం కనిపించలేదు... తెలుగుదేశానికి తలమానికంలాంటి మహానగరంలో తెలుగువాడు కానీ, తెలుగుదనంగానీ, తెలుగు అక్షరంగానీ కనిపించలేదంటే బాధపడ్డాడు పాణి. తెలుగు తల్లిని సగానికి చీల్చి, బొట్టూ, తాళీ తీసివేసి, ముసుగువేసి, ఉర్దూ మాట్లాడమని హింసిస్తున్నట్లనిపించింది పాణికి. ఈ దౌర్జన్యాన్నీ, ఈ క్రౌర్యాన్నీ, తెలంగాణాలోని కోటి తెలుగువాళ్లు ఎలా సహిస్తున్నారా అనిపించిందతనికి. కొండా వెంకటప్పయ్య పంతులు, ఆంధ్ర మహాసభ గుర్తుకువచ్చాయి. వెంటనే అతడు విన్న తెలంగాణా ఆంధ్రోద్యమ పితామహుడు మాడపాటి హనుమంతరావుగారి పేరు గుర్తుకు వచ్చింది.
హోటల్లో... స్నానాదులు ముగించుకుని సుల్తాన్ బజార్లో ఉన్న మాడపాటి వారింటికి వెళ్లాడు పాణి. ఏవో కాగితాలు చూసుకుంటున్నారు హనుమతరావుగారు. పాణి నమస్కారానికి ప్రతి నమస్కారం చేసి "రండి. కూర్చోండి" అని కుర్చీ చూపించారు.
కుర్చీలో కూర్చుంటూ "ఇవ్వాళ సుదినమండీ. మీ దర్శనం అయింది. మాది బెజవాడ. నా పేరు సారంగపాణి. నైజాంలోని ఒక పల్లెలో సంగీతం చెప్పుకుంటున్నాను. ఇదే మొదటి తడవ హైద్రాబాదు రావడం. ఇదేదో తురకదేశంలా కనిపిస్తోంది. తెలుగువారుగానీ, తెలుగుదనంగానీ మచ్చుకైనా కనిపించదు. మీ పేరు విన్నాను కాబట్టి దర్శనం చేసుకోవడానికి వచ్చాను" అన్నాడు.
"సారంగపాణిగారూ, తెలుగు మాట్లాడేవారంతా ఒకే సంతతికి చెందినవారు. వారి ఆచార వ్యవహారాలు, నాగరికత, సంస్కృతి, స్వభావం అన్ని ఒకలాంటివే. అయితే రాజకీయ కారణాల వల్ల తెలంగాణాలోని తెలుగువారు చీలిపోయారు. తెలంగాణం అనే ప్రాంతంలో ఉన్న తెలుగువారిని ఆరు వందల సంవత్సరాల నుండి తురుష్కులు అవిచ్ఛిన్నంగా పాలిస్తున్నారనే విషయం తాము గుర్తుంచుకోవాలి. రెండవ ప్రతాపరుద్రుని తరవాత ఈ ప్రాంతాన్ని పాలించిన హిందూరాజు లేడు. ఇంతకాలంగా ఉర్దూయే రాజభాషగా ఉంటూ వచ్చింది. ప్రభుత్వం వారిది కావడం మూలాన వేషభాషల్లో మార్పురావడం సహజం.
కొంత పశ్చిమాన మహారాష్ట్రుల్తోనూ, కొంత పశ్చిమాన కర్ణాటకుల్తోనూ సంపర్కం ఉంది మాకు. వారి ప్రభావం కూడా మా వేషభాషల మీద పడింది. మహారాష్ట్ర ప్రభావంగల నిజామాబాదు భాష ఇలా ఉంటుంది: 'ఇదేమా మాయి. రొండు దివ్యలు ఆయె సాళెకు పోవు. ఏనుగు సొండెము ఏదిరా? కాకకు మౌశీకి భేటీ కాలేదు' - అంటే, 'ఇదేమిరా నాయనా, రెండు దినములాయెను బడికిపోవు.. ఏనుగుతొండము ఏదిరా? చిన్నాయనకు మేనత్త దర్శనము కాలేదు'.
ఇక కర్ణాటక ప్రభావంగల మహబూబు నగరపు భాష, "మాసణ్ణ పిల్లకు పెసర బేడలు పట్టవు. దొడ్డు పిల్ల బేకైనంత తింటది." అంటే "మా చిన్నపిల్లకు పెసరపప్పు ఇష్టంలేదు. పెద్దపిల్ల పొట్టపగల తింటుంది" అని అర్థం.
రాజకీయ ప్రభావం పడిన భాష: "ఈ మొకద్దమాల చలాయించిన కార్రవాయంత జాలీది సాహేబుజిల్లా జాయె మౌఖ్ఖకుపోయి తహకీ కాతుచేసి కైఫియతు రాసినాడు కదాకే పరీఖు దావాబిల్కులు నాజాయజు" అంటే "ఈ వ్యవహారములో నడచిన చర్య అంతా తప్పు సృష్టి. జిల్లా తాలూక్దారుగారు ఆ స్థలమునకు పోయి విచారణ చేసి నివేదిక వ్రాసినది ఏమనగా, 'కక్షిదారు చేసిన వాదము పూర్తిగా అక్రమమైనది' అని అర్థం".
(ఇంకావుంది)

'ఆంధ్ర' అంటే ద్వేషం ఎందుకు?: 'చిల్లర దేవుళ్లు' చెబుతున్న నిజాలు-1

'ఆంధ్ర' అన్నా, 'తెలుగు' అన్నా, 'తెలుగుతల్లి' అన్నా తెలంగాణ రాష్ట్రసమితి అధ్యక్షుడు కె. చంద్రశేఖరరావు మండి పడటం మనకు తెలుసు. 'ఆంధ్ర' అనే పదం పట్ల తెలంగాణాలో విద్వేషాన్ని రగిల్చే అన్ని పనులూ ఆయన చేస్తున్నారు. కోస్తా ప్రాంతం నుండి వచ్చి ఇక్కడ వేలాది ఎకరాల్లో భూములు కొని వ్యాపార సామ్రాజ్యాలు విస్తరించుకున్న అతి కొద్దిమంది నాయకుల మీద కోపంతోనో, ద్వేషంతోనో ఆయన మొత్తంగా 'ఆంధ్ర' పదం పట్ల తెలంగాణా ప్రజల్లో ద్వేషాన్ని రగిలిస్తున్నారు. బాధాకరమైన విషయమేమంటే సొంత లాభం కోసం ఆయన చేస్తున్న పనులకూ, చెబుతున్న మాటలకూ అనేకమంది తెలంగాణా కళాకారులూ, రచయితలూ, కవులూ, మేధావులూ వంత పాడుతుండటం. 'ఆంధ్ర' ప్రాతంవాళ్లు అన్ని విషయాల్లోనూ తమని అణగదొక్కుతున్నారనే అభిప్రాయం నిజమేనా? ఆంధ్రప్రదేశ్ రాష్ట్రం ఏర్పడక ముందు సామాన్య తెలంగాణా ప్రజల్ని నానా హింస పెట్టింది గడీల్ని ఏలిన రెడ్డి దొరలూ, వెలమ దొరలూ. ఇవాళ తెలంగాణాలో పెత్తనం చేస్తున్నది ఆ వర్గాలకు చెందిన నాయకులే. ప్రత్యేక తెలంగాణా రాష్ట్రం వస్తే పాలించబోయేదీ ఆ దొరలే. ఈ సంగతి తెలిసి కూడా అదే దొరలకి వంత పాడటం ఎంతవరకు న్యాయం? ప్రత్యేక రాష్ట్రం కోసం పోరాడటంలో తప్పులేదు. కానీ ఆ పోరాటం మొత్తంగా మరో ప్రాంతం వారి మీద ద్వేషంగా మారడం ధర్మమేనా? అసలు తెలంగాణాలో ఇదివరకు 'ఆంధ్ర', 'తెలుగు' పదాలు ఏ తీరున చలామణీ అయ్యాయి? మొదట్నించీ ఆ రెండు పదాల పట్ల తెలంగాణా ప్రజలు ద్వేషభావాన్ని చూపించారా? దీనికి సమాధానాలు దాశరథి రంగాచార్య రచించిన ప్రఖ్యాత నవల 'చిల్లర దేవుళ్లు'లో మనకి లభిస్తాయి. 1938 పూర్వపు తెలంగాణ ప్రజా జీవితాన్ని చిత్రించిన ఈ నవలని ఆయన 13.10.1964న ప్రారంభించి, 10.11.1964న ముగించారు. ఈ నవల 'ప్రగతి' అనే వార పత్రికలో 21.3.1969 నుంచి 13.12.1969 వరకు సీరియల్‌గా వచ్చింది. అదే పేరుతో కాకతీయ పిక్చర్స్ అనే సంస్థ 1974లో సినిమాని నిర్మించింది. అలాగే ఈ నవల అనేక గౌరవాలు పొందింది. అలాంటి నవల చెబుతున్న నిజాలు ఏమిటో పరిశీలించడం ఈ వ్యాసం ఉద్దేశం.